گزارش قائم مقام معاونت فناوری وزارت علوم در مهر ۸۵

به دنبال شرکت گروهی از مخترعان جوان ایرانی در نمایشگاه اختراعات ژنو در چند سال گذشته و بحث و اختلاف نظرهایی که در باره ماهیت این نمایشگاه در سطح رسانه ها مطرح شد، اخیرا وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با تهیه گزارشی از برگزاری این نمایشگاه در سالهای 84 و 85 اعلام کرد که این نمایشگاه فاقد اعتبار است و باید از شرکت جوانان ایرانی در آن و پوشش رسانه ای دادن فعالیتهای آن در داخل کشور جلوگیری شود.

به گزارش خبرنگار فردا ، در گزارش وزارت علوم آمده است: نمایشگاه اختراعات ژنو همه ساله در شهری که مقر سازمان مالکیت معنوی نیز در آن قرار دارد، برگزار شده و دارای پیشینه طولانی است. این نمایشگاه با هدف تجاری سازی ایده ها و اختراعات سازماندهی شده و محل مناسبی برای شکار ایده ها از طرف صاحبان سرمایه است. خصوصا اگر صاحبان ایده ها از کشورهای در حال توسعه بوده و بتوان با هزینه اندکی ایده های آنها را در انحصار در آورد.

در این گزارش تاکید شده است که طرح ها بدون داوری اولیه در مسابقه شرکت کرده و تقریبا تمامی شرکت کنندگان در این نمایشگاه حائز دریافت یکی از مدالهای طلا، نقره یا برنز و دیپلم افتخار می شوند. در نتیجه دریافت مدال به هیچوجه نشانه برجستگی و غنای علمی طرح نبوده کما این که در سالهای گذشته تقریبا کلیه شرکت کنندگان ایرانی موفق به دریافت مدال شده اند در حالی که همان طرحها در جشنواره های داخلی حائز کسب رتبه تشخیص داده نشده اند. البته این موضوع به معنای نفی وجود برخی چهره های شاخص و نوآور در بین افراد فوق نبوده ولی ملاک دریافت مدال به هیچ وجه نشان دهنده ارزش علمی طرح نیست.

در گزارش وزارت علوم با اشاره به معتبر شناخته شدن این مسابقه از سوی معاونت آموزشی این وزارتخانه در سال 82، تاکید شده است این امر تنها به استناد نظرخواهی از چند صاحب نظر صورت گرفته بود و مبتنی بر یک بررسی همه جانبه نبود. همین امر باعث شد از آن سال تعدادی واقعا به منظور ارائه ایده خود و تبادل نظر با دیگر صاحبان فکر و ایده و عده ای فرصت طلب نیز با هدف خاص در این نمایشگاه شرکت کنند. در این میان فردی نیز با دریافت نمایندگی از نمایشگاه مزبور در ایران و دریافت هزینه ای بالغ بر 25 میلیون ریال، مقدمات سفر افراد را به ژنو برای یک هفته فراهم کند.

در ادامه این گزارش آمده است: در فروردین سال 84 تیم ایرانی شرکت کننده که از طرف شرکت خصوصی فوق به عنوان نماینده نمایشگاه مزبور سازماندهی شده بود، با 38 نفر مخترع و حدود 50 طرح در نمایشگاه شرکت کرد که حاصل آن دریافت 48 مدال و 4 جایزه ویژه بود. در بازگشت و با برقراری برخی ارتباطات، فرد مزبور موفق به ترتیب دادن ملاقاتهایی با مقام معظم رهبری، رئیس جمهوری وقت و نمایندگان مجلس شد.

نویسنده گزارش فوق تاکید می کند که متاسفانه مسئولیت وقت وزارت علوم که سهوا یا عمدا در دام تبلیغاتی گرفتار شده بودند، سعی در سرپوش گذاشتن بر اقدامات قبلی داشتند و این درحالی بود که سئوالاتی در مورد اعتبار این نمایشگاه و اعتبار مدالهای دریافت شده، در سطح جامعه و نمایندگان مجلس مطرح شده بود.

قائم مقام معاونت فناوری وزارت علوم در پایان این گزارش خواستار ساماندهی این گونه فعالیتها از سوی وزارت علوم می شود و تاکید می کند که شایسته است وزارت علوم نسبت به ارزیابی این گونه مسابقات و موارد مشابه از جمله انواع مسابقات ربوکاپ، بتن و غیره که بعضا واجد حداقل شرایط لازم برای اعزام تیم های ایرانی نیستند، اقدام نماید.

اطلاعیه سازمان ملی جوانان در دوم بهمن سال گذشته

در پی تماس‌های مکرر و شکایت تعداد زیادی از نخبگان کشور از برخی نمایشگاههای بین‌المللی اختراعات یا کنفرانسهای علمی تجلیل از مخترعان و مبتکران که در خارج از کشور برگزار می‌شود، سازمان ملی جوانان اطلاعیه‌ای صادر کرد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران سازمان ملی جوانان در این اطلاعیه برخی اظهارات مندرج در رسانه‌ها یا سایتهای اطلاع‌رسانی در این باره را غیرکارشناسی توصیف و به منظور آگاه‌سازی نخبگان جوان و خانواده‌های آنها تصریح کرده است: بدیهی است افراد پیش از ثبت‌نام و هزینه کرد باید برای حضور و ارتباط با مراجعی نظیر نمایشگاه‌های بین‌المللی یا کنفرانس‌های علمی یا کسب مدرکی از دانشگاه‌های خارجی، نکاتی را که در این بیانیه اعلام شده را مد نظر قرار دهند.

در اطلاعیه سازمان ملی جوانان آمده است: نمایشگاههای بین‌المللی اختراعات، ایده‌ها و محصولات جدید مکانی جهت ابراز اندیشه‌ها و استعدادهای مبتکران و نخبگان است که اهداف متنوع نمایشگاهی، اقتصادی، علمی و تجاری را دنبال می‌کنند. شیوه معمول و کلی اخذ دعوت‌نامه از نمایشگاه‌های مذکور بدین صورت است که متقاضی شرکت با تکمیل فرم درخواست (Application Form) به صورت ارسال پستی یا پست الکترونیک (email) یا از طریق وب سایت اینترنتی نمایشگاه و معرفی اختراع یا ایده و یا محصول «دستگاه» خود و پرداخت هزینه ثبت نام (Registration Fee) و اجاره بهای غرفه مورد نیاز، دعوتنامه را پس از چرخه اداری آن دریافت و برای اخذ ویزا به سفارت کشور مربوطه در تهران مراجعه می‌کند.

تکمیل و ارسال فرم جهت ارائه ایده ، اختراع و یا محصول جدید از طریق وب سایت اینترنتی نمایشگاه‌ها انجام می‌شود و هیچ گونه نیازی به مراجعه به افراد سودجو و فرصت‌طلب که به صورت حقیقی یا حقوقی (در قالب دفتر نمایندگی، شرکت و ... ) به اعزام فردی یا گروهی علاقه‌مندان به نمایشگاه‌های بعضا تجاری و واهی می‌پردازند، وجود ندارد.

به گزارش ایسنا اطلاعیه سازمان ملی جوانان می‌افزاید: در برخی نمایشگاه‌های خارجی جوایزی ویژه و معتبر (مانند جایزه سازمان جهانی مالکیت معنوی WIPO) و مدال‌های رسمی پیش‌بینی شده است که در فضایی رقابتی و با کارشناسی هیات متخصص اهداء و نیز برخی جوایز و نشان‌های دیگری به صورت غیر رسمی و به عنوان «یاد بود» توزیع می‌شود. لذا الزامی است مبتکران و مخترعان جوان اطلاعات مربوط به جوایز نمایشگاه را به طور دقیق از سایت رسمی نمایشگاه مطالعه کنند.

مرجع تشخیص اعتبار نمایشگاه‌های اختراعات، کارشناسی مسابقات اداره کل استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است که علاقه‌مندان می‌توانند جهت کسب اطلاع از کیفیت و اعتبار نمایشگاه به مراجع مذکور مراجعه کرده و از اطمینان بدون آگاهی به فرد سودجو تحت هر عنوانی که وعده امتیازات غیر واقعی (معافیت از خدمت سربازی، پذیرش بدون کنکور در دانشگاه و .... ) را دستاویز اقدامات سودجویانه خود قرار می‌دهند، پرهیز کنند.

به عنوان نمونه مرجع مذکور نمایشگاه بین‌المللی ابداعات و اختراعات ژنو 2005 (1384) را فاقد اعتبار علمی دانسته و آن را طی نامه شماره 1796/21 تاریخ 1/8/1384 به حوزه ریاست روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان ملی جوانان اعلام کرده است.

آیا مسابقات و نمایشگاه بین المللی اختراعات ژنو معتبر است؟

این یک بحث چند ساله است! از یکسو موسسه مخترعان و نوآوران نخستین ایران و برخی از حامیان آن این حضور را یک موفقیت برای جمهوری اسلامی ایران می دانند و افرادی را که در این چارچوب مدال دریافت کرده اند٬ نزد مقامات رسمی کشور و در برخی مطبوعات مورد تشویق قرار داده اند. از سوی دیگر برخی معتقدند موسسه مذکور یک موسسه علمی نیست٬ و نمایشگاه ژنو ارزش علمی ندارد و یک کار تجاری بخش خصوصی است که با دانشگاهها و کار آکادمیک بی ارتباط است.

در بیطرفانه ترین موضع گیری می توانم بگویم که:

۱- انجمن های دیگری نیز نظیر موسسه حمایت از پژوهشگران٬‌ مخترعان و مبتکران ایران ٬ برای مخترعین ایرانی وجود دارد که دکتر عباس بیات ریاست آن را برعهده دارد و به گزارش ایرنا ٬ اعضای هیات مدیره آن از برگزیدگان نخبگان کشور هستند. این عزیزان٬ نمایشگاه ژنو را معتبر نمی دانند.

۲- افرادی که قصد داشته باشند برای اختراع٬‌ نوآوری یا محصول جدید خود ٬ بازار پیدا کنند می توانند با پرداخت هزینه بابت فضای نمایشگاه ژنو ٬ به این نمایشگاه بروند. اعتبار علمی خاص قائل شدن برای حضور در این نمایشگاه یا فن بازار٬ کار نادرستی است. نام صحیح آن نیز سی و پنجمین نمایشگاه اختراعات٬ ابتکارات و تکنیک های جدید ژنو است. هرچند موسسه مخترعان و نوآوران نخستین ایران٬ آن را سی و پنجمین دوره مسابقات و نمایشگاه بین المللی و تخصصی اختراعات ۲۰۰۷ ژنو نامیده است.

۳- در این نمایشگاه به ۴۰ طرح برتر٬ دیپلم داده می شود. شرکت های خصوصی نیز حدود ۱۸۰ مدال طلا٬ نقره و برنز به شرکت کنندگان برگزیده خود می دهند که ارزش علمی ندارد و حتی به گفته انجمن علمی نخبگان ایرانی٬ ارزش مادی هم ندارد.

۴- برای شرکت در رویدادهای علمی٬ به شیوه واسطه و تور عمل نمی شود٬ بلکه نهاد برگزار کننده در جریان جزئیات امر (مقاله٬ طرح٬ اختراع و ...) قرار می گیرد و اقدامات طرفین از طریق رسمی عمل می شود. 

۵- آنچه گفته شد به این معنی نیست که نباید از نوآوران و مخترعین حمایت شود و یا شرکت کنندگان در نمایشگاه ژنو یا کسانی که به عنوان مخترعان ایرانی معرفی می شوند کارشان ارزشمند نیست. بلکه برعکس٬ سوء استفاده از کار علمی آنان است که نگران کننده است. لذا به عزیزانی که نامشان در سایت موسسه مخترعان و نوآوران نخستین ایران ذکر شده است٬ به خانم ها شهین قربانی٬ آرزو شیخ اکبری٬ سهیلا کامرانی٬ و آقایان خوش رضا٬ علی اسکویی٬ طهماسب داوودی٬ علی زارعی٬ منصور سعادتی٬ سعید نادریان٬ بابک متشرع زاده و پویا روزبانی احترام می گذارم و برایشان آرزوی توفیق روزافزون دارم.